¦wierk Skandynawski

Gatunek ten mo¿na zaliczyæ do drugiego po so¶nie tak pod wzglêdem rozmiarów produkcji jak i warto¶ci u¿ytkowej drewna. W handlu wraz z drewnem jod³owym wystêpuje pod wspóln± nazw± „drewno bia³e” (ang. white wood). Nazwa wywodzi siê od wspólnej cechy drewna obydwu gatunków: braku zabarwionej twardzieli skutkiem czego ca³y przekrój poprzeczny drewna jest jasny -„bia³y”.

Faktycznie drewno ¶wierkowe jest barwy ¿ó³tawej, niekiedy z lekkim odcieniem czerwonawym. Jakkolwiek warstwy drewna pó¼nego s±, jak zwykle u wszystkich iglastych ciemniejsze od warstw drewna wczesnego, to jednak ró¿nice s± mniej ostre, ni¿ u sosny pospolitej, a tym samym granice pomiêdzy poszczególnymi s³ojami s± równie¿ o wiele mniej wyra¼ne. Charakterystyczn± dla drewna ¶wierkowego cech± jest bardzo czêste tworzenie siê pêcherzy ¿ywicznych.

¦wierk posiada przewody ¿ywiczne mniejsze i mniej liczne ani¿eli sosna, pomimo to s± one zupe³nie wyra¼nie widoczne, zw³aszcza w warstwie ciemnej drewna pó¼nego, jako jasne cienkie kreski na przekroju pod³u¿nym, a jako ma³e, jasne, b³yszcz±ce punkty na przekroju poprzecznym. Wskutek tego, ¿e przewody ¿ywiczne s± w ca³ym drewnie, drewno ¶wierka ma do¶æ silny po³ysk (po czym, m.in. mo¿na je odró¿niæ od drewna jod³y, do którego jest bardzo podobne).

Na w³a¶ciwym siedlisku (górskim) tworzy ¶wierk prost± i pe³n± strza³ê, daje du¿y przyrost wytwarza bardzo w±skie s³oje roczne; drewno zatem jest zwarte, proste i dobrze ³upliwe, posiada wiêksz± twardo¶æ i wiêksz± gêsto¶æ w porównaniu do drewna z nizin. Szczególne znaczenie ma w³a¶ciwe siedlisko dla jako¶ci drewna ¶wierkowego, które, je¿eli pochodzi z siedliska odpowiedniego, jest drewnem pierwszorzêdnej jako¶ci, prawie ¿e równym drewnu sosny pospolitej. W innych przypadkach drewno ¶wierkowe jest gorsze i mo¿na go porównaæ niekiedy z drewnem miêkkich gatunków li¶ciastych. Mamy zatem do czynienia jakby z drewnem dwóch odmiennych gatunków, znacznie ró¿ni±cych siê miêdzy sob±, wiêcej lub mniej u¿ytecznych.

Cech± charakterystyczn± drewna ze stanowisk górskich, przede wszystkim z wiêkszych wysoko¶ci nad poziom morza, jest tendencja do wytwarzania szerokiej twardzicy. Niekorzystny wp³yw na jako¶æ drewna potêguje jej tworzenie siê w kolejnych latach po przeciwnej stronie pnia, co sprzyja paczeniu siê i pêkaniu drewna obrobionego. Ogólnie przyjmuje siê, ¿e nasze ¶wierki wytwarzaj± drewno lekkie i miêkkie, ³atwo ³upliwe. Przy górnej granicy w Tatrach jest ono jednak czêsto bardzo twarde i trudne w obróbce. Przy ¶cince, a szczególnie przy okrzesywaniu pi³y ³añcuchowe pêkaj±, siekiery szczerbi± siê. Bywa, ¿e w takich warunkach robotnicy odmawiaj± pozyskiwania i drewno na przyk³ad z wiatro³omów, w ca³o¶ci musi byæ zaliczone do odpadów zrêbowych.

Cech± bardzo cenion± tego drewna s± silne w³a¶ciwo¶ci ostrzegawcze, to znaczy trzeszczy ono przed zawaleniem siê konstrukcji. Cecha ta jest szczególnie cenna przy drewnie kopalniakowym.

Obróbkê skrawaniem utrudniaj± liczne, twarde sêki. Do obróbki giêciem nadaje siê tylko drewno m³ode. Drewno ¶wierkowe jest ma³o kurczliwe, daje siê suszyæ szybko lecz w trakcie suszenia ³atwo pêka. Barwi siê dobrze, poleruje ¼le, nasycaniu poddaje siê ¶rednio, szczególnie twardziel. Drewno ³atwopalne, odporne na dzia³anie kwasów i zasad. Trwa³o¶æ w stanie suchym do 900 lat, na wolnym powietrzu - do 70 lat.

O ile drewno ¶wierka, wyros³ego na w³a¶ciwym siedlisku posiada wszystkie w³asno¶ci techniczne w stopniu nale¿ytym i u¿ywane jest na wszelkie cele na równi z drewnem sosny pospolitej, o tyle drewno ¶wierków z siedlisk nizinnych posiada mniejsz± warto¶æ techniczn±. Dobre drewno ¶wierkowe stanowi cenny materia³ budowlany, przy czym wykazuje, obok dostatecznej wytrzyma³o¶ci, znaczn± trwa³o¶æ. Daje ono te¿ doskona³y materia³ stolarski, ciesz±cy siê ogromnym popytem. Drewno ¶wierkowe znajduje szczególne zastosowanie w przemy¶le papierniczym, jako surowiec s³u¿±cy do wyrobu celulozy i ¶cieru. ¦wierk ma cewki d³ugie, cienkie a tak¿e silne, dostarcza zatem celulozê pierwszorzêdnej jako¶ci.

Budowa cewek i sk³ad chemiczny drewna s± cechami, dziêki którym drewno ¶wierkowe zaliczane jest do najlepszych surowców celulozowo-papierniczych, zarówno na celulozê jak i na ¶cier. Podkre¶liæ jednak nale¿y ponownie, ¿e sosna ze stanowisk pó³nocnych ma wymiary cewek (zwanych w przemy¶le chemicznym „w³óknami”) podobne do ¶wierkowych.

Na podkre¶lenie zas³uguje szczególna przydatno¶æ drewna ¶wierkowego do budowy instrumentów muzycznych. Wprawdzie mo¿liwe jest stosowanie na ten cel równie¿ drewna innych gatunków, w tym te¿ niektórych li¶ciastych, to jednak podstawowym surowcem do budowy instrumentów koncertowych by³o i jest nadal drewno ¶wierkowe.